واحدهای فراهمآوری اعضای پیوندی طبق دستور وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بعد از تصویب لایحه اهدای عضو از موارد مرگ مغزی در سال 1380 در دانشگاههای علوم پزشکی کشور تاسیس شدهاند.
در سال 1368 امام راحل (ره) به دنبال استفسار وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی وقت جناب آقای دکتر ایرج فاضل، اهدای عضو از موارد مرگ مغزی را به شرط آنکه نجات جان انسانی منوط به آن باشد، جایز فرمودند.
مراحل قانونی و تصویب لایحه مربوطه تا سال 1380 به طول انجامید. بعد از تصویب مجلس در سال 1380، کلیه دانشگاههای علوم پزشکی کشور موظف به تاسیس واحد فراهم آوری اعضای پیوندی از موارد مرگ مغزی شدند.
واحد فراهمآوری اعضای پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نیز در همین راستا در سال1380 تاسیس و فعالیت خود را آغاز کرد.
مشکل اصلی عدم آگاهی مردم با مفهوم مرگ مغزی، تفاوت آن با کمای عمیق، غیر قابل برگشت بودن آن و نیز پذیرش اهدای عضو از مورد مرگ مغزی بود. به همین دلیل در سال اول در طول یکسال فقط در 5 مورد مرگ مغزی اجازه اهدای عضو از خانواده کسب شد و اهدای عضو صورت گرفت.
با توجه به لزوم آگاهسازی و فرهنگسازی در این زمینه، واحد فراهمآوری اعضای پیوندی اقدام به فعالیت گسترده در زمینههای فرهنگی مرتبط با اهدای عضو و مرگ مغزی کرد و با استفاده از رسانهها، هنرمندان، ورزشکاران، روحانیون و اصحاب رسانه با تهیه گزارشهای متعدد از موارد اهدای عضو از مرگ مغزی، برنامههای آموزشی در صدا و سیما، نوشتارهای روزنامهای، استفاده از هنرمندان، ورزشکاران، روحانیون و اصحاب رسانه به عنوان سفیر اهدای عضو، اهدای زندگی برای ترویج فرهنگ اهدای عضو فعالیت گستردهای را انجام داده است.
واحد فراهم آوری اعضای پیوندی تحت نظر مستقیم ریاست محترم دانشگاه و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی فعالیت میکند و ارتباطی با گیرندههای عضو ندارد.
موارد مرگ مغزی از بیمارستانهای تابعه به واحد فراهم آوری اعضای پیوندی منتقل میشود.
واحد اهدای عضو دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در بیمارستان دکتر مسیح دانشوری از بهترین واحدهای اهدای عضو ایران است، هم از نظر تعداد موارد اهدا و هم از نظر گستردگی و غنای فعالیتهای فرهنگساز.
زمینههای فعالیت واحد فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی بیمارستان دکتر مسیح دانشوری
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
فعالیتهای این واحد در چهار محور اصلی درمانی، آموزشی، فرهنگی و پژوهشی سازماندهی شده است. این چهار حوزه بهصورت یک نظام منسجم و مکمل یکدیگر عمل میکنند؛ بهگونهای که درمان بدون آموزش و پژوهش پایدار نخواهد بود و فرهنگسازی بدون پشتوانه علمی و ساختار درمانی اثربخش نخواهد بود.
۱. فعالیتهای درمانی
)فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی(
هسته اصلی مأموریت این واحد، «فراهمآوری اعضای قابل پیوند از بیماران مرگ مغزی» است؛ فرآیندی پیچیده، چندمرحلهای و کاملاً تخصصی که نیازمند هماهنگی مستمر میان تیمهای درمانی، خانواده اهداکننده و مراکز پیوند در سراسر کشور است.
این فرآیند شامل مراحل زیر است:
▪ شناسایی موارد مشکوک به مرگ مغزی
▪ ارزیابی و تشخیص اولیه
▪گفتوگو با خانواده و اخذ رضایت
▪ تأیید نهایی مرگ مغزی
▪ مدیریت طبی اهداکننده
▪ هماهنگیهای اجرایی
▪ برداشت عضو و پیگیریهای پس از آن
این زنجیره درمانی، نیازمند دقت علمی، مدیریت بحران، مهارتهای ارتباطی پیشرفته و هماهنگی ملی است و بهعنوان یکی از ارکان حیاتی نظام سلامت در حوزه پیوند شناخته میشود.
۲. فعالیتهای آموزشی
فعالیتهای آموزشی این واحد در دو سطح اصلی تخصصی و عمومی طراحی و اجرا میشود.
الف) آموزشهای تخصصی
▪ آموزش بیمارستانهای تحت پوشش
▪ آموزش هماهنگکنندگان اهدای عضو
▪ آموزش گروههای تخصصی غیرپزشکی
ب) آموزشهای عمومی
هدف این آموزشها، ارتقای سطح آگاهی جامعه، اصلاح باورهای نادرست درباره مرگ مغزی و تقویت نگرش مثبت نسبت به اهدای عضو است.
۳. فعالیتهای فرهنگی
بر اساس نتایج یک مطالعه پژوهشی انجامشده در سال ۱۳۸۳، مشخص شد که یکی از موانع اصلی در مسیر تأمین ارگانهای حیاتی، آگاهی ناکافی جامعه از مفهوم مرگ مغزی است. این یافته، نقطه عطفی در سیاستگذاری فرهنگی واحد بود.
در سال ۱۳۸۴، پایگاه اطلاعرسانی www.ehda.ir راهاندازی شد تا بهصورت علمی و مستمر در زمینه مرگ مغزی و اهدای عضو اطلاعرسانی کند.
از مهمترین اقدامات فرهنگی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
در حال حاضر با بیش از ۱۰۰ سفیر فعال با تخصصهای متنوع در نقاط مختلف کشور، در راستای فرهنگسازی اهدای عضو با این واحد همکاری دارند.
۴. فعالیتهای پژوهشی
این واحد با این باور که درمان مؤثر بدون پشتوانه پژوهشی پایدار نخواهد بود، فعالیتهای تحقیقاتی خود را بهصورت ساختارمند دنبال میکند.
محورهای اصلی فعالیت پژوهشی شامل:
فعالیتهای پژوهشی این واحد نهتنها موجب ارتقای کیفیت فرآیند درمانی شده، بلکه در سیاستگذاریهای کلان حوزه پیوند نیز نقش مؤثری ایفا کرده است.
واحد فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی بیمارستان دکتر مسیح دانشوری، با رویکردی چندبعدی و علمی، تلاش میکند از طریق درمان تخصصی، آموزش هدفمند، فرهنگسازی گسترده و پژوهش نظاممند، چرخهای پایدار در مسیر نجات جان بیماران نیازمند پیوند ایجاد کند.
این ساختار یکپارچه، الگویی از تلفیق علم، اخلاق، مدیریت و مسئولیت اجتماعی در حوزه پیوند اعضا به شمار میرود.
