آغاز فعالیتهای فرهنگی و شکلگیری "جشن نفس " ۱۳۸۰–۱۳۸۳
فعالیتهای فرهنگی در حوزه اهدای عضو پیش از راهاندازی رسمی واحد فراهمآوری آغاز شد. با شروع پیوند ریه از سال ۱۳۸۰ در بیمارستان بیمارستان دکتر مسیح دانشوری و با حمایت دکتر علیاکبر ولایتی، تلاشهای دکتر کتایون نجفیزاده (رئیس وقت واحد) و پشتیبانی مالی آقای پشتکوهی، نخستین برنامه رسمی بزرگداشت اهدای عضو برگزار شد.
در روز ۱۷ مرداد ۱۳۸۳، همزمان با میلاد حضرت فاطمه زهرا (س)، اولین مراسم بزرگداشت اهدای عضو و پیوند اعضا با حضور بیماران پیوندشده، خانوادههای اهداکننده، هنرمندان و عموم مردم در پارک نیاوران برگزار گردید. این مراسم از همان ابتدا به پیشنهاد آقای افشین لیاقت «جشن نفس» نام گرفت. حضور آقای رامین رهبر (بیمار پیوند ریه) و پوشش رسانهای گسترده، این برنامه را به یکی از نخستین رویدادهای اثرگذار در آگاهیبخشی عمومی تبدیل کرد. دکتر فریبا قربانی نیز بهعنوان نخستین پزشک مسئول بیماران در مراسم حضور داشتند.
راهاندازی رسمی واحد و آغاز فعالیتهای عملیاتی ۱۳۸۳–۱۳۸۵
در آذرماه ۱۳۸۳، واحد فراهمآوری اعضای پیوندی بهصورت رسمی راهاندازی شد.
از نظر مدیریتی، در فاصله سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۳، مسئولیت اداره واحد بر عهده دکتر کتایون نجفیزاده، دکتر فریبا قربانی و دکتر امید قبادی بود.
در دیماه همان سال، نخستین مورد مرگمغزی جانآفرین محمد باقر ملکی از بیمارستان پاسارگاد که در سن 52 سالگی به دنبال خونریزی مغزی دچار وضعیت مرگ مغزی شده بود، شناسایی و پس از اخذ رضایت خانواده ایشان برای اهدای عضو، فرآیند انتقال ایشان به واحد اهدای عضو انجام شد که نقطه عطفی در آغاز فعالیتهای عملیاتی واحد بهشمار میرود.
در سال ۱۳۸۴، پایگاه اطلاعرسانی اهدای عضو به نشانی www.ehda.ir با همت مهندس معینفر و اعضای فرهنگی راهاندازی شد.
توسعه فرهنگی و اجتماعی؛ شکلگیری سفیران اهدای عضو از سال ۱۳۸۴
طرح «سفیران زندگی» در سال ۱۳۸۴ به ابتکار دکتر شیعه مرتضی آغاز شد و بهعنوان یکی از برنامههای اثرگذار در جلب مشارکت اجتماعی شناخته شد. مسئولیت این طرح از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰ بر عهده خانم مهدیه قاسمی بود. با حضور افرادی همچون مهدی امیدی، فاخته علوی، مرتضی سحاب، زهرا مؤمنیپور، آزاده ذوالفقاری، شهره بختیاری، وحید احسانینژاد، محسن مهدوی، سهیل اظهریان، اعظم و آرزو پابندان و دیگر علاقهمندان، جمع «سفیران زندگی» شکل گرفت.
توسعه زیرساختها و نظام مراقبتی از سال ۱۳۸۵
در سال ۱۳۸۵، ساختمان واحد فراهمآوری و بخش مراقبتهای ویژه مرتبط با آن، با حمایت حاجآقا نیری (مسئول وقت کمیته امداد امام خمینی (ره)) راهاندازی شد. این اقدام نقش مهمی در مدیریت بیماران مرگمغزی و حفظ ارگانها داشت.
در همین دوره، خانم رستمی بهعنوان نخستین مسئول شناسایی، سیستم شناسایی تلفنی موارد مرگمغزی را اجرا کردند که نقطه عطفی در افزایش شناسایی موارد مشک.ک به مرگ مغزی بود.
در سال ۱۳۸۷، مدیریت پرستاری بخش مراقبتهای ویژه به خانم وحدتی سپرده شد و ایشان تا سال ۱۳۹۳ این مسئولیت را بر عهده داشتند. این دوره از منظر تثبیت استانداردهای مراقبتی اهمیت ویژهای داشت. سپس از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲، خانم گلناز روشنضمیر مسئولیت این بخش را بر عهده داشتند و پس از ایشان، آقای احسان رضایی این مسئولیت را ادامه دادند.
گسترش حوزه پوشش و تحولات ساختاری بیندانشگاهی
از سال ۱۳۸۴ تا پایان اسفند ۱۳۸۹، برخی از شهرستانهای خارج از استان تهران شامل قزوین، مازندران، کاشان، اردبیل و زنجان و ... زیرمجموعه واحد اهدای عضو دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی بودند. موارد مرگمغزی پس از تشخیص و طی مراحل قانونی، برای انجام فرآیند اهدای عضو به بیمارستان دکتر مسیح دانشوری منتقل میشدند.
در همین بازه زمانی، کارگاههای متعدد اهدای عضو در شهرهای ساری، اردبیل، زنجان، کاشان و سایر شهرها با حضور ریاست مرکز و همکاران واحد برگزار شد که نقش مهمی در آموزش و توسعه فرهنگ اهدای عضو در استانها داشت.
از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳، بیمارستانهای تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایران تحت سرپرستی تیم اهدای عضو دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (مستقر در بیمارستان دکتر مسیح دانشوری) قرار گرفتند.
در سالهای ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴، واحد اهدای عضو دانشگاه علوم پزشکی ایران بهصورت مستقل فعالیت خود را ادامه داد؛ اما در سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ مجدداً به تیم اهدای عضو دانشگاه شهید بهشتی ملحق شد.
در اواخر سال ۱۳۹۶ و با حمایت دکتر فرحناز صادقبیگی، تیم اهدای عضو دانشگاه علوم پزشکی ایران با مدیریت آقای دکتر یزدان شفیخانی سرپرستی بیمارستانهای تحت پوشش خود را بر عهده گرفت و فعالیت مستقل خود را از سر گرفت.
ارتقای نظارت و آموزشهای تخصصی ۱۳۸۹–۱۳۹۳
در سال ۱۳۸۹، طرح بازرسی بیمارستانهای تحت پوشش بهمنظور بهبود شناسایی موارد مرگمغزی، به ابتکار دکتر امید قبادی (مسئول فرهنگی وقت و کوردیناتور ارشد) تدوین شد و در سطح ملی و بینالمللی مورد توجه قرار گرفت. نخستین بازرسان واحد شامل مرحوم رمضانی و آقایان عزیزی، مردانلو، موسوی، روشن و یوسفی بودند.
در سال ۱۳۹۰، نخستین دوره آموزشی TPM با همکاری تیم اهدای عضو اسپانیا، با مدیریت علمی دکتر کتایون نجفیزاده و مدیریت اجرایی دکتر شادی شفقی در سالن رایزن استان تهران برگزار شد. این دوره نقش مهمی در استانداردسازی فرآیندهای فراهمآوری در کشور داشت. این برنامه در سالهای بعد نیز ادامه یافت و توسعه پیدا کرد.
برگزاری برنامه های آموزشی هفتگی کوردیناتورها و ارزیابی عملکرد ، شبیه سازی و تدوین روش رضایت گیری با در نظر گرفتن ملاحظات first contact توسط دکتر قبادی در این دوره شکل گرفت و سپس درسال ۱۳۹۳ تکنیک های متقاعد سازی خانواده از قبیل حساسیت زدایی، روش سه پله و روش تایید قانونی توسط دکتر مسعود مظاهری و دکتر خشایار میربهاالدین معرفی شد.
تحول در صدور کارت اهدای عضو ۱۳۸۴ تاکنون
فرآیند صدور کارت اهدای عضو در ابتدا بهصورت دستی و با تلاش همکارانی همچون خانمها سکینه رستمیپور و مهدیه قاسمی انجام میشد. سپس صدور کارت اهدا زیرنظر معاونت فرهنگی و با مدیریت خانم فریبا نوری اعتماد تحولات الکترونیکی شدن را طی کرد و فرآیند صدور کارت در خرداد ۱۳۹۰ و طی تفاهمنامهای با بانک ملی ایران، الکترونیکی شد.
طرح جدید «پیوند کارت» (کارت دو منظوره) در هشتمین مراسم بزرگداشت پیوند اعضا رونمایی شد و فاز جدیدی از صدور کارت آغاز گردید. و پس از آن، هم اکنون فرآیند صدور کارت فیزیکی حذف و بهصورت کامل الکترونیکی است.
گسترش ملی و ثبت روز ملی اهدای عضو ۱۳۹۳–۱۳۹۹
در فاصله سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۹، مدیریت واحد بر عهده دکتر فرحناز صادقبیگی و دکتر مسعود مظاهری بود. و در این دوره، توسعه ساختار اجرایی، آموزشی و فرهنگی واحد دنبال شد. فعالیتهای فرهنگی و رسانهای گسترش یافت و ساختارهای ارتباطی واحد تقویت گردید.
به ابتکار و پیشنهاد دکتر سهیل عظیمی، مسئول فرهنگی وقت، ایده ثبت "روز ملی اهدای عضو" در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۴ در جلسهی شماره ۹۶۹ شورای علمی بیمارستان مطرح شد و به تصویب رسید و در نهایت با تلاش دکتر صادقبیگی، دکتر سهیل عظیمی و حمایت بی نظیر دکتر علیاکبر ولایتی، در دوم شهریورماه ۱۳۹۵، با تصویب این پیشنهاد توسط جناب آقای شاهمرادی ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی و جناب آقای دکتر مخبر دزفولی، دبیر وقت این شورا، نقطهی عطفی در فرهنگ نوعدوستی و ایثار این سرزمین رقم خورد. از سال ۱۳۹۶، 31 اردیبهشت «روز ملی اهدای عضو» با افتخار در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران جای گرفت تا یادآور شکوه جانبخشی انسان به انسان، و تبلور زیبایی بینظیر انسانیت باشد.
همچنین مراسم «بهشت ایثار» برای نخستینبار در سازمان بهشت زهرا به منظور تقدیر از تصمیم خانواده های اهداکننده برگزار گردید. در همین سال، صفحه رسمی اینستاگرام ehda.ir راهاندازی شد که نقش مؤثری در اطلاعرسانی عمومی داشت.
حوزه منابع انسانی و کوردیناتوری
نخستین کوردیناتور واحد، دکتر امید قبادی بودند که بعدها بهعنوان مسئول سفیران، مسئول فرهنگی و کوردیناتور ارشد فعالیت کردند و دورههای آموزشی متعددی در اسپانیا و آمریکا گذراندند.
آقای یاشار شاهحسینی و اسماعیل بربطی، دو دانشجوی پزشکی، بهعنوان نخستین دانشجویان پزشکی با عنوان «Brain Death Expert» به تیم کوردیناتوری پیوستند.
در طول ۲۰ سال فعالیت واحد، کوردیناتورهای ارشد شامل دکتر امید قبادی، دکتر مسعود مظاهری (با سابقه همکاری با تیم اهدای عضو اسپانیا)، دکتر کیهان هادی صادق و خانم مهدیه حضرتی مسئولیت هدایت اجرایی فرآیندها را بر عهده داشتند.
معاونت فرهنگی
معاونت فرهنگی واحد با حضور دکتر امید قبادی، مهندس نیما سیمینپور، مهندس مهدی خرمیان، دکتر نیما نکیسا، دکتر سهیل عظیمی و دکتر احسان علیبیگی شکل گرفت و برنامههای متعددی در راستای ترویج فرهنگ اهدای عضو اجرا شد.
تحولات ساختاری و مدیریتی (۱۳۹۹ تاکنون)
در سال ۱۳۹۹، ریاست واحد به دکتر مجتبی مخبر دزفولی و دکتر فریبا قربانی واگذار شد و دورهای جدید از توسعه راهبردی آغاز گردید. در این دوره آموزش ساختارند داوطلبین کوردیناتوری با صدور فراخوان های فصلی منسجم شد. معاونت های تحقیقاتی و آموزشی برای ساماندهی این امور در نظر گرفته شد و توانمندسازی کوریناتورها در راس برنامه هیای آموزشی قرار گرفت.
در سال ۱۴۰۰، بسترهای دیجیتال گسترش یافت و سامانه «بله» و صفحه لینکدین واحد راهاندازی شد.
در سال ۱۴۰۱، با وجود همهگیری کووید–۱۹، جشنواره «نقش کوردیناتور در صحنه اهدای عضو» و نخستین مراسم «نبض دوباره» با همکاری وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی شهید بهشتی، ایران و تهران برگزار شد. مراسم «نبض دوباره» در سال ۱۴۰۴ نیز با حضور پرستاران بیمارستانهای تحت پوشش و خانوادههای اهداکننده بههمت دکتر فریبا قربانی بعنوان دبیر و دکتر امیرحسین یاسری بهعنوان مدیر اجرایی برگزار گردید.
این سیر تحولات، نشاندهنده رشد تدریجی، ساختاری و فرهنگی واحد فراهمآوری اعضای پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در طول بیش از دو دهه فعالیت مستمر و اثرگذار در عرصه ملی است.
